ÖZEL EĞİTİM NEDİR?

Özel eğitim, normal yaşıtlarının yararlanabildiği eğitim ortamından yeterince yararlanamayan çocuklara yönelik verilen eğitimdir. Türkiye’de özel eğitim; örgün eğitimin verildiği okulların özel alt sınıflarında, kaynaştırma sınıflarında, kaynak odalarda ve ayrıca Özel Eğitim ve Rehabilitasyon Merkezlerinde verilmektedir.
 
HANGİ ÇOCUKLAR ÖZEL EĞİTİM ALMALIDIR?       

• Otistik, down sendromlu, west sendromlu çocuklar
• Özel öğrenme güçlüğü çeken çocuklar
• Konuşma yetersizliği olan çocuklar
• Yaygın gelişimsel bozukluğu olan çocuklar 
• Dikkat eksikliği ve Hiperaktif çocuklar
• Davranış bozukluğu olan çocuklar
• Reaktif bağlanma bozukluğu olan çocuklar
• İşitme yetersizliği olan çocuklar
• Fiziksel yetersizliği olan çocuklar

Kişinin zihinsel yetersizlik tanısı alabilmesi için aşağıdaki kriterlerden en az iki tanesinde yetersiz olması gerekmektedir; iletişim, kendine bakım,ev yaşamı, toplumsal-kişilerarası beceriler- toplumsal olanaklardan yararlanma, kendi kendini yönetip değerlendirme, okulla ilgili işlevsel beceriler, iş, boş zamanları değerlendirme, sağlık ve güvenlik.

Başlangıcın 18 yaşın altında olması gerekmektedir.

     Zihinsel yetersizlik şu şekilde sınıflandırılır.

1. Hafif derecedeki zihinsel yetersizliği olan çocuklarda zeka düzeyi

( eğitilebilirler) - IQ- 50-55ile yaklaşık 70 arasıdır.

2. Orta derecedeki zihinsel yetersizliği olan çocuklarda zeka düzeyi( öğretilebilirler) – IQ- 35-40 ile 50-55 arasıdır
3. Ağır derecedeki zihinsel yetersizliği olan çocuklarda zeka düzeyi – IQ 20-25 ile 35-40 arasındadır.
4. İleri derecedeki zihinsel gerilik olan çocuklarda zeka düzeyi –IQ 20-25‘in altıdır.

OKULÖNCESİ DÖNEMİNDE ÖZEL EĞİTİM

Okulöncesi dönemde özel eğitim, risk altındaki çocuklarla gelişim geriliği olan ya da tanılanmış özel gereksinimli çocuklara ve ailelerine sağlanan eğitim hizmetlerini kapsamaktadır.
Okulöncesi özel eğitim hizmetlerinin kapsamının anlaşabilmesi için hizmetlerin kimlere, nerelerde verildiği ve süreçte kimlerin görev alması gerektiğinin bilinmesinde yarar vardır.
  
ÖZEL EĞİTİMDE AİLENİN EĞİTİMİ VE ÖNEMİ

Okulöncesi özel eğitim hizmetleri çocuklar kadar aileleri de ilgilendirir. Çünkü çocuk vaktinin çoğunu evde geçirir. Özel eğitime muhtaç çocuğun doğumuyla sarsılan aile, çocuğa karşı olumsuz duygular besleyebilir ve çevre tarafından dışlanma gibi sorunlarla karşı karşıya gelebilir. Bunların aşılması ve çocuğun eğitim hizmetlerinden en üst düzeyde yararlanması ve ailenin de eğitim kapsamına alınmasıyla mümkündür. Okulöncesi özel eğitim hizmetleri doğumdan okul dönemine kadar olan yaş gruplarını kapsar. Hizmetler çocuğun yaşı ve ihtiyaçlarına göre klinik, okul ve ev gibi farklı ortamlarda verilebilir. Evde konuşulan dilin, okulda konuşulandan farklı olması çocuğunuzun özel eğitime ihtiyaç duyduğu anlamına gelmez bunun için daha fazla şartların oluşması gerekmektedir.

ÖZEL EĞİTİME GEREKSİNİM DUYAN ÇOCUKLARIN BELİRLENMESİ

Örgün eğitime devam eden çocukların alması gereken özel eğitim hakkında ailelere gerekli bilgilendirmeyi okullar yapabilir. Özel eğitime gereksinim duyan çocuklar, okullarda görev yapan rehber öğretmen, okul yöneticisi ve sınıf öğretmenlerinin yardımıyla REHBERLİK ARAŞTIRMA MERKEZLERİNE yönlendirebilirler. Ayrıca aileler rehberlik araştırma merkezlerine bireysel de olarak da başvurabilirler.Kendi yaşıtlarından eğitim düzeyi olarak geride kalan;yani kendi yaşıtlarının yararlanabildi eğitim ortamından yeterince yararlanamayan çocukların gerekli olan özel eğitimi alabilmeleri için öncelikle ilçelerine bağlı bulunan REHBERLİK ARAŞTIRMA MERKEZLERİ’ ne başvurabilirler.Rehberlik Araştırma Merkezlerinde  uzman ekip tarafından yapılan IQ testleri ve diğer değerlendirmeler sonucunda çocuğun özel eğitime    gereksinim duyup duymadığına karar verilir.Daha sonrasında sağlık kurulu raporu vermeye yetkili olan hastanelerin çocuk nörolojisi,çocuk psikiyatrisi departmanlarından alınan özel eğitim alabilir (bireysel-grup)raporuyla özel eğitim ve rehabilitasyon  merkezlerine başvurabilirler.                                                  
  
Sima ARSLAN
Özel eğitim uzmanı
  
ZİHİNSEL YETERSİZLİĞİ OLAN ÇOCUKLARIN EĞİTİMİNDE YAYGIN OLARAK KULLANILAN KURAL VE YÖNTEMLER

1)        Başarılı Yaşantılar Sağlama : Çocuğa başarabileceği görevler verilmeli, doğru yanıtlayabileceği sorular sorulmalıdır. Gerektiğinde görevi yerine getirmesine yardım edilmeli; sorularda ipucu vermek, seçenekleri azaltmak, soruyu tekrarlamak yada açıklayarak basitleştirmek gibi yardımlarla doğru yanıtın bulunması kolaylaştırılmalıdır.  Çocuk asla başarısız olduğu noktada bırakılmamalıdır. Yardımlar çocuk başarılı olana kadar sürdürülmelidir. Ancak her zaman az yardım çok yardıma tercih edilmelidir.
 2)        Geri Bildirim ve Ödül Verme : Çocuk verdiği yanıtın doğru olup olmadığını bilmelidir.
 3)        Ödüllendirme : Zaman geçirilmeden ve açık bir biçimde yapılmalıdır. Bu, çocuğa yiyecek  verilmesi gibi somut ya da çocukla ilgilenmesi gibi sosyal nitelikte olabilir.
 4)        Çocuğun Yeterlik Düzeyinin Değerlendirilmesi : Eğer öğretilecek konu çocuk için çok zorsa çocuk öğrenmek için yeterince gayret göstermeyecektir. Bu nedenle çocuğa öğretilecek  konuların ve verilecek görevlerin onun düzeyine uygun olması gerekmektedir. Zihinsel engelli çocukların gelişimlerinde çeşitli düzensizlikler, iniş ve çıkışlar sıklıkla görülmektedir. Bu nedenle çocuğun yeterlilik düzeyinin sürekli olarak değerlendirilmesi gerekmektedir.
 5)        Öğretilecek Konu ya da Davranışların Analizi : Öğretilecek konular ya da davranışlar, özellikle zor ve karmaşık olanları, analiz edilecek birbirlerini izleyen alt konuyu  ya da davranışlar sırayla çocuğa öğretilmelidir.
6)        Bilgilerin Bir Durumdan Diğerine Aktarılmasına Yardımcı Olma : Bunun için aynı kavramların çeşitli durumlar ve ilişkiler içerisinde çocuğa öğretilmesi gerekmektedir.
7)        Öğretilenlerin Tekrarını Sağlama : Zihinsel engelli çocukların öğrendiklerini kısa süreli bellekten uzun süreli belleğe aktarmada çeşitli problemleri vardır. Bu nedenle öğrendikleri bir konuyu kısa bir süre sonra unutabilirler. Bu durumu önlemek için öğrenilen konu ya da davranışların zaman zaman tekrarlanması sağlanmalıdır.
8)        Öğrenmeyi Güdüleme : Pekiştirilmek ve başarılı olmak, birçok duyunun kullanılması, öğretmenin coşkulu ders sürelerinin yeterli uzunlukta olması, çocuklara öğrenmeyi güdüler.
9)        Bir Defada Öğretilecek Kavramların Sayısını Sınırlama : Zihinsel engelli çocuklar bir defada pek çok kavramı öğrenemezler. Bu nedenle kavramlar çocuğa tek tek öğretilmelidir. Bir kavram iyice öğrenilmeden diğerine geçilmemelidir.

ZİHİNSEL YETERSİZLİĞİ OLAN ÇOCUĞUN EĞİTİMİNDE AKILDA TUTULACAK
NOKTALAR İSE ŞUNLARDIR :
1-İşi basitleştirin
2-İşi kısaltın
3-Düzeni muhafaza edin
4-Düşünmeyi öğretin      
kaynak:
-Özel Gereksinimi Olan Çocuklar ve Eğitimleri :Yrd. Doç. DR.Özlem Ersoy – Dr.Neslihan Avcı
-Farklı Gelişen Çocuklar : Prof. Dr. Adnan Kulaksızoğlu  
 HAZIRLAYAN:    Semiha CEBECİ
                                   Çocuk Gelişim Uzmanı